Savunma ve havacılık sektörüne pek çok alanda mühendislik hizmetleri veren FİGES aynı zamanda toryumu en verimli şekilde kullanan nükleer enerji sistemi “Ergimiş Tuz Reaktörü (ETR)” üzerinde çalışmalar sürdürüyor.
Dr. Tarık Öğüt Figes A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı
Figes yaklaşık 2 yıldan beri iki önemli kolda çalışmalarını çeşitlendirme ve geliştirmeye başlamıştır: Nükleer enerji ve teknoloji ile stratejik malzemeler. Bu bağlamda üzerinde çalışmakta olduğumuz konular Toryum yakıtlı nükleer reaktör ve nadir toprak elementleridir. Her ikisi de otomotiv sanayi ile doğrudan değil, dolaylı olarak ilgili konulardır. Enerji konusu tüm sektörlere hitap etse de, hepimizi heyecanlandıran TOGG projesinin hayata geçmesiyle elektrikli ve sürücüsüz otomobiller için özel bir anlam taşımaktadır. Karbon ayak izi neredeyse sıfır olan ve yüksek güvenlikli yeni nesil nükleer reaktörler üzerinde; başta ABD olmak üzere, AB, Çin, Fransa, İngiltere, Japonya, Danimarka, Norveç gibi ülkeler 10 yıldan beri yoğun bir şekilde çalışmaktadır. FİGES de TÜBİTAK MAM ile birlikte 2017 yılında bu alanda işbirliğine gitmiş, AB ve Euratom tarafından fonlanan SAMOFAR projesinde aktif gözlemci statüsünde birlikte yer almıştır. Yaklaşık 10 yıldan beri AB’de Toryum bazlı yeni nesil nükleer reaktörler üzerinde bilimsel çalışmalar yürütülmektedir. Bu yeni nesil reaktörler, mevcut “Basınçlı Su Reaktörlerine” göre çok daha güvenli, yapım maliyetive ve elektrik üretim birim fiyatı oldukça düşük olacaktır. FİGES ve TÜBİTAK MAM olarak 3000 MW termal gücündeki Toryum yakıtlı Ergimiş Tuz Reaktörü’nün Isı değiştiricilerinin analiz ve tasarımlarını 2 yıllık yoğun bir çalışmadan sonra 2019 yılında başarıyla tamamlamıştır. AB’de bu projenin devamı mahiyetinde SAMOSAFER adında yeni bir proje başlatılmış olup FİGES ve TÜBİTAK MAM bu projede de yine gözlemci statüsünde yer almak üzere davet edilmiştir. Gözlemci statüsündeki proje paydaşları bilgi karşılığında bilgi almaktadır, yani mali bir destek sağlanmamaktadır. Nadir toprak elementleri konusu da bilindiği üzere tüm dünyanın öncelikli konuları arasına girmiştir. Örneğin, yüksek performanslı sabit mıknatıslı elektrik motorları için bir nadir toprak elementi olan Neodimyum kritik öneme haizdir. TOGG penceresinden bakıldığında bu konu da otomotiv tedarik sanayimiz açısından son derece önemli gözükmektedir. Ülkemizin bu elementleri içeren cevherler açısından zengin olması devletimizin bazı girişimleri başlatmasını beraberinde getirmiştir. Nadir toprak elementlerinin içinde yer alan 15 elementin cevherden elde edilmesi için gerekli teknolojilerin geliştirilmesi konusunda çeşitli projeler başlatılmıştır. Sıvı-Sıvı Ekstraksiyonu Yöntemi bu elementlerin cevherden tek tek ayrılması ve saflaştırılması için kullanılmakta, ancak bu yöntem ile ilgili olarak ülkemizde bir teknolojik-bilimsel alt yapı bulunmamaktadır. FİGES ve İtalyan bilim kuruluşu ENEA arasında bu teknolojiyi birlikte geliştirmek konusunda bir işbirliği sözleşmesi imzalanmıştır. Deneysel çalışmalar ENEA tarafından yapılacak, teorik çalışmalar FİGES bünyesinde gerçekleştirilecektir. Projenin sahibi Eti Maden olup bu kuruluş tarafından fonlanacaktır. Otomotiv sanayinin yönü elektrikli ve sürücüsüz araçlar olduğuna göre TAYSAD üyelerinin mümkün olduğu kadar bu alana giren projelerde yer alması şarttır. Sensörler, veri işleme ve analizi, gömülü yazılım geliştirme, enerji depolama sistemleri, elektrik motorları ve sürücüler, yeni malzemeler gibi konular bu çerçevede büyük öneme haizdir. Türkiye’de bu alanda en yetkin sektör kuşkusuz savunma ve havacılık sektörüdür. Otomotiv tedarik sanayimizin bu sektör temsilcileri ile kol kola girerek ilerlemesi şarttır. Bu gruba üniversitelerimizi de mutlaka dahil etmeliyiz. TAYSAD ile Savunma Sanayii İmalatçılar Derneği SASAD çok yakın iş birliği içinde olmalıdır.