BU SAYIDA INFOGRAFİK ARŞİV KÜNYE
Türk Otomotiv Sanayicisinin Dergisi



Yeni Çalışan Buluşları Yönetmeliğinin Değerlendirilmesi

Paylaş :
Haber Eklenme Tarihi : 1.11.2017 17:10:00

Yeni Sınai Mülkiyet Kanunu’nun yılbaşında çıkmasından sonra taslağı yayınlanan çalışan buluşlarına ilişkin yönetmeliğin yürürlüğe girmesi merakla bekleniyordu. Üzerinde çeşitli tartışmaların olduğu ve bu yüzden de tarafların taleplerine cevap vermek üzere Türk Patent ve Marka Kurumu’nca sadeleştirilen bu yönetmelik Resmi Gazete’de yayınlandı.

Çalışan Buluşları Yönetmeliğin amacı, çalışanların buluşları ile ilgili bedel tarifesini ve uyuşmazlık halinde izlenecek tahkim usulünü ortaya koymak ve de yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara ve kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde ortaya çıkan buluşlara ilişkin usul ve esasları belirlemek olarak karşımıza çıkıyor.
Bilindiği üzere “hizmet buluşu” ifadesi bir çalışanın çalıştığı işyerinin iştigal sahasındaki konulara ilişkin gerçekleştirdiği buluşlar için kullanılmaktadır. Hizmet buluşlarında hak sahibi öncelikle işyeridir, çalışan ise olası bir patent veya faydalı model başvurularında buluşçu olarak yer almaktadır. Diğer tüm konular ise serbest buluş statüsündedir ve burada çalışanın kendi adına bir patent veya faydalı model başvurusu yapma hakkı bulunmaktadır.
Buna göre, hizmet buluşu yapan bir çalışan buluşunu geciktirmeksizin işyerine bildirmek zorunda. İşyeri de bu bildirimi aldıktan sonra en geç “dört ay” içerisinde buluş üzerindeki hak talebini buluşçuya bildirmekle mükellef. Buluşçuya bu süre içinde dönüş yapılmazsa, hizmet buluşu serbest buluşa dönüşmekte. Tüm bu hususlar ana hatlarıyla eski ve yeni mevzuatta aynı şekilde ele alınıyor.
Yeni yönetmeliğe dönersek, özel şirketler tarafında şu hususlar karşımıza çıkıyor. Getirilen “teşvik ödülü” kavramıyla gerçekleştirdiği hizmet buluşu için patent veya faydalı model başvurusu yapılan çalışanlara net asgari ücretten az olmayan bir ödeme yapmak zorunlu hale geldi. Buluş birden fazla kişi tarafından yapılmışsa söz konusu teşvik ödülü buluşçulara buluşa yaptıkları katkı payları oranında bölüştürülecek. Diğer taraftan teşvik ödülünün patent veya faydalı model başvurusuna ilişkin şekli uygunluk bildirimi geldikten sonraki “iki ay” içinde yapılması gerekiyor.
Buna ilave olarak, bir patent veya faydalı model başvurusu yapılsın ya da yapılmasın, buluşun işletme tarafından kullanılması, lisanslanması veya buluşa ilişkin hakların başkasına satılması durumunda elde edilen kazançtan çalışanın da bir “bedel” isteyebileceği de belirtiliyor. Bu bedelin hesaplanması noktasında öncelikli belirleyici unsur patentli ürünlere sağlanan vergi istisnasında kullanılmak üzere işletme tarafından belirlenen ve bildirilen kazanç. Eğer böyle bir bildirim yoksa bu durumda kıyas, işletmenin buluştan sağladığı belirlenebilen yarar ya da tahmin (böyle bir buluşu satın almak için ödenmesi gereken rakam) yöntemlerinden uygun olan biriyle bu değer belirlenebilecek.
Diğer taraftan rakam belirlenirken buluşu yapanın görevine göre belirlenecek bir katsayı da dikkate alınacak. Örneğin, buluşu yapan bir Ar-Ge mühendisi ise daha düşük bir katsayı uygulanırken, bir üretim mühendisi için daha yüksek bir katsayı söz konusu olacak.
İşveren tarafından çalışana ödenecek bedel ve ödeme şeklinde anlaşılamaması durumunda ise tahkim ya da arabuluculuk mekanizmaları da öneriliyor. Böyle bir süreçte de ödenecek bedelin hesaplanması, yönetmelikte önerilen ve yukarıda da kısaca bahsettiğim yöntemlerden uygun olanına göre yapılacak.
Peki hizmet buluşu yapana verilecek bedel ne oranlarda olacak? Bunun cevabı tabi ki her durum için değişse de yönetmelikte verilen örnek hesaplamada, buluşundan 10 milyon TL kazanç elde ettiği bir Ar-Ge mühendisine çalıştığı işletmenin yaklaşık 15.000 TL’lik bir bedel ödeyeceği belirtilmiş.
Üniversiteler tarafında ise durum şu şekilde. Kabul edilen 6769 numaralı Sınai Mülkiyet kanununa paralel olarak, yüksek öğretim kurumlarında yapılan buluşlarda hak sahipliği üniversitelere geçmiş durumda. Buluştan elde edilen gelirin paylaşımında ise buluşu yapana bu gelirin en az üçte biri verilecek.
Kamu destekli projeler neticesinde ortaya çıkan buluşlarda ise hak sahipliğinin buluşun yapıldığı kuruma geçmesi için bir prosedürün uygulanması gerekiyor. Buna göre ortaya çıkan buluşun gecikmeksizin kamu kurumuna bildirilmesi, bu bildirimin ardından en geç “bir yıl” içerisinde hak sahipliği talebinin yapılması ve bunun ardından da “dört ay” içerisinde başvurunun yapılması gerekmekte. Bu prosedürün doğru uygulanmaması hakkın kamu kurumuna geçmesine sebebiyet verecek. İyi bir haber, bu prosedür çok büyük oranda hibe destek alınan projeler için geçerli. Vergi muafiyeti bazlı desteklerle yeşeren projeler için böyle bir zorunluluk yok. Bunu bir örnekle açıklamak istersek, bir Ar-Ge merkezi iseniz burada örneğin Tübitak Teydeb programı (örneğin 1501) desteğiyle ilişkisi olmayan projeler (örneğin Ar-Ge merkezi projeleri) neticesinde ortaya çıkan buluşlar için bu hükümler geçerli değil.
Son olarak, benzer bir uygulama tasarımlar için de bulunmaktadır. Yani bir çalışan estetik yönü olan, dolayısıyla da tasarım tesciline konu olabilecek bir tasarım ortaya koyduğunda da bu tasarımın hak sahibi işveren olmakta, ancak çalışanın da bir bedel isteme hakkı bulunmaktadır.
Ancak patent ve faydalı modellerden farklı olarak bu bedelin nasıl hesaplanacağına dair bir taslak yönetmelik mevcut değildir. Diğer taraftan olası bir ihtilafta bu yeni çıkan yönetmelikte önerilen hesaplama yönteminin bir benzerinin tasarımlar için de uygulanması olası gözükmekte.
Bu yazımda birçok detaya sahip ve hak sahipliğini etkilediği için son derece kritik de olan yeni yönetmeliği olabildiğince sade ve anlaşılır bir dilde anlatmaya çalıştım.

Cevher Group COO / Executive Committee Member Oğuz Özmen: “Technological developments are re-shaping the whole automotive industry”
03.09.2018
Alternate Text
Automotive Sector Manager Mehmet Şahintürk: “Technology is one of the most central and significant parts of our business”
27.08.2018
Alternate Text
Altan Hidrolik General Manager Tevfik Altan: “A know how that requires innovative strategies is the most important need of the sector”
27.08.2018
Alternate Text
Aktaş Holding Board Member, Chief Executive Officer Sami Erol: “The sector has enough potential to create difference in global arena”
27.08.2018
Alternate Text
Dönmez Debriyaj General Manager Ahmet Coşkun: “Branding is vital to sustainable growth”
27.08.2018
Alternate Text
Doruk Automotion General Manager Gönül Kamalı: “Enabling manufacturers to use Digital Automation tools will generate great advantages in competitiveness!..”
27.08.2018
Alternate Text
Cadem Board Member and General Manager Saffet Çakmak: “Turkish automotive sector will keep its leadership in commercial vehicle segment”
27.08.2018
Alternate Text
Opaş Otomotiv Deputy Chairman Nurgül Uras: “The sector quickly adapts global changes”
27.08.2018
Alternate Text
Ditaş Sales Manager Mustafa Ertürk: “The policies supporting sustainable production should be developed”
27.08.2018
Alternate Text
Demisaş General Manager Emre Giray: “We are the biggest automotive production center in the world in terms of suppliers and producers”
27.08.2018
Alternate Text
Elatek Kauçuk A.Ş. General Manager Namık Elibol: “State Incentives support technological developments”
27.08.2018
Alternate Text
Maysan Mando General Manager Anıl Yücetürk: “Automotive has a significant share in achieving Turkey's future objectives”
27.08.2018
Alternate Text
TT Çelikyay A.Ş. Vice Chairman of Board Aslı Kısacık: “R&D and technological developments are at the focus of the sector”
27.08.2018
Alternate Text
TI Automotive General Manager Sezer Sönmez: “A new era, which is productive, quality and sustainable production focused, has started”
27.08.2018
Alternate Text
Turkish Automotive Sector
27.08.2018
Alternate Text
Kordsa CEO Ali Çalışkan: “Turkey is an important part of the automotive's global value chain”
27.08.2018
Alternate Text
BIAS Mühendislik General Manager Aydın Kuntay: “Technological Developments Create New Opportunities”
27.08.2018
Alternate Text
President & CEO, Toyota Motor Manufacturing Turkey Hiroshi Kato: “Environment Friendly Technologies is the most important topic of the industry agenda”
27.08.2018
Alternate Text
Mercedes-Benz Türk President & CEO Süer Sülün: “We are hardworking and passionate about our work since day one”
27.08.2018
Alternate Text
Haydar Yenigün, Ford Otosan General Manager: “Key to Continuity is Designing Innovative and High Valued Solutions”
27.08.2018
Alternate Text
E-Posta Olarak Gönder

Başarıyla Gönderildi
İşleminiz başarıyla gerçekleştirildi

Adınız Soyadınız
Haberi Göndermek İstediğiniz E-Posta Adresini Girin
Notunuz